ÖZGÜR DÜŞÜNCELER

Tarih Bilinci Tarihi: Dil Devriminden Günümüze…

Nurettin Demirtaş

bu videoda, "Tarih Felsefesi" serisinin "Tarih Bilinci Tarihi (3. Bölüm)" başlığı altında insanın ilk çağlardan devletli uygarlıklara uzanan tarih bilinci serüveni ele alınmaktadır. 

Program İçeriğine İlişkin Açıklama Metni

Programda, ilk insan topluluklarından Sümer ve Asur gibi devletli uygarlıklara kadar geçen süreçte "tarih bilincinin" nasıl şekillendiği tarihsel ve felsefi bir bakış açısıyla incelenmektedir. Paleolitik dönemdeki ilkel hafıza ve doğayla uyumlu yaşam biçiminden başlayarak dil devrimi, 

 Özellikle ana-kadın eksenli eşitlikçi doğal toplum yapısının "kurnaz erkek" figürünün ilk kulübeyi kurması, mitolojiler ve yalan mekanizmaları üzerinden nasıl bozulduğu, köleci ve hiyerarşik devlet sisteminin nasıl kurumsallaştığı eleştirel bir dille çözümlenmektedir. 

Programın Cevap Verdiği Temel Sorular

• İlk insanlarda tarih bilinci nasıl ortaya çıkmıştır?

Doğal hafıza, doğayla uyum, mevsim döngüleri ve kuşaktan kuşağa aktarılan pratik tecrübelerin tarih bilincinin ilk biçimini nasıl oluşturduğu irdelenir. 

• İlk insanları "tarih dışı" veya "ilkel" olarak nitelemek doğru mudur?

Tarih öncesi dönemi anlamsız veya ilkel saymanın modern uygarlığın bir aldatmacası olduğu ve bu yaklaşımın insanın kendi köklerini inkâr etmesi anlamına geldiği vurgulanır. 

• Dil devrimi tarih bilincini nasıl etkilemiştir?

Bedensel/işaret dilinden sembolik ve kavramsal dile geçişin, insanın soyut düşünme yeteneğini ve kolektif hafızasını nasıl sıçrattığı açıklanır. 

• Devlet ve egemenlik sistemleri tarihi ve mitolojileri nasıl araçsallaştırmıştır?

Sümer, Babil (Marduk miti ve Tiamat'ın parçalanması) ve Asur örnekleri üzerinden, ana-kadın kültürünün hafızasının silinerek yerine köleleştirici yeni mitolojilerin ve tabletlere yazılan resmi tarihin nasıl geçirildiği sorgulanır.

• Yazının icadı ve saray kütüphaneleri tarih bilinci açısından ne ifade eder?

Yazının bir devrim olmasının yanı sıra, egemenlerin kendi yalanlarını ve iktidarlarını kalıcılaştırmak için kullandığı bir "karşı devrim" niteliği taşıyıp taşımadığı tartışılır.